Data Vinci 15 : Linux

Tahmini Okuma Süresi: 11 dakika

1990’lı yılların başında usta yazılımcı Linus Torvalds tarafından “yazılan” Linux kapitalist dünyaya tepki olarak doğdu. Neden mi? Çünkü Linux çekirdeği açık kaynak kodludur. Bunun getirdiği iki klişe ise “özgür” ve “ücretsiz” olması. “Özgür” kısmını bilemem de “ücretsiz” kısmını çok severiz biz:)

Baştan belirteyim de sıkıntı çıkmasın Linux bir Unix klonudur. Linux dediğimiz işletim sisteminin sadece Kernel kısmıdır. Linux dağıtımları GUI sistemlerini, GNU araçlarını ve kurulumlarını, yönetim araçlarını ve C++ derleyicileri içerir.  Linux bedeve iken Unix bedeve değildir.(Çoğu ücretsiz değildir). Unix işletim sistemi altyapısı ile dağıtılan en tanıdık sürüm ise “Mac OS X”.


Linus‘un yazdığı bu işletim sistemi bizim Türk kafasını içermiyor değil. Öyle ya Adem isimli bir vatandaş bir program yapsa ismini “Adems“,”Ademsoft” gibi uber yaratıcı isimler vermeye meyil eder. Linux ismi de bana biraz bu davranış biçimini çağrıştırıyor. Ancak Linux “özgür” dedik, “bedeve” dedik. Bu yolda ilerlemek isteyen her insiyatif alıp çekirdeği derler ekler, çıkarır, çarpar, böler ve yeni “dağıtım” oluşturabilir. Keza oluşturmuşlar da. Debian, Fedora, Red Hat, Suse gibi daha uzun bir geçmişe sahip, “Ubuntu” gibi sonradan parlayan dağıtımlar mevcut. Linux dağıtımlarını herhangi bir önem sırasıyla veya başka bir niyetle vermedim. “Arch Linux“çu genç dimağları kızdırmayalımm, sadece aklıma ilk gelen sürümleri yazdım. Yine Tübitak destekli bir çalışma da vardı( hâla var) ismi de “Pardus“.

Bigbang theory” isimli sit-com tarzı dizi de, “Geek” arkadaşımız Sheldon CooperWindows” işletim sisteminin yeni bir sürümü ile ilgili bir yorumda bulunuyordu. “Beğenmedim, fazla kullanıcı dostu”. Evet Linuxseverler’de aslında “Kullanıcı-dostu” kavramını sevmezler. Onları cezbeden şey o “kara ekranlar” , terminal, bash adına ne derseniz artık. Vatandaş cd-rom’unu açacak eğilip cd-rom cihazındaki “eject” tuşuna basmaz da, açar konsolu “mount”  komutunu işletir. 🙂 Böyledir Linux‘çular.

Benim hayatın hiçbir konusunda sevmediğim bir deyiş aslında “cılık”, insanları herhangi bir şekilde kalıba sokmayı doğru bulmuyorum. O yüzden “Linuxçu” deyişini de aslında teknoloji yarıştırmayı seven kardeşlerimiz öyle söylediği için yazdım. Yoksa Linux‘muş, MacOs‘muş, Windows‘muş bunların her biri bir araç kendilerine göre üstün ve zayıf yönleri vardır elbette. Bunların hangisi işimize yarıyorsa onu alıp kullanıp, sonraki aşamaya geçmek lazım:) Tanıdık geldi mi?


Evet son kullanıcıya hitap etmesi bakımından pazardaki rakiplerinin oluşturduğu zinciri kıramasa da. Linux işletim sistemleri sunucu tarafında çok yaygın kullanılmaktadır. Siz bilmezsiniz ama onlar ordadır:) Anlamayazsanız… 🙂

Linux‘un vaat ettiği bir çok özellik var.

Bunların başına virüslerden uzak bir dünyayı koyalım ve objektif olarak değerlendirmeye çalışalım.

Virüs mü o ne gardaş? 

Linux tarafında (macOS için de böyle diyebiliriz) daha sıkı bir authorization(yetkilendirme) yapısı yer aldığından ötürü virüs tehlikesi daha azdır. Windows tarafında kullanıcıların zararlı programları yükleme ihtimali daha fazla. Ayrıca Windows vitrinde daha sık boy gösterdiğinden Windows işletim sistemini hedef alan virus sayısı da fazla. Bu da etkenlerden biri.

Stabilite:

Windows işletim sistemlerinin bu konuda kötü bir ünü var idi. Fakat Windows10 ile birlikte stabil bir işletim sistemine kavuştuğunu söylemek mümkün, Windows 7‘nin de hakkını yememek lazım. Fakat Linux işletim sistemleri uptime konusunda gerçekten iddialı. Okuduğum bir şehir efsanesinde fatiha okunup gömülmüş bir Linux server 2 sene sonra bile çalışıyormuş. Adamın aklını böyle de alır Linux.

Bedeve:

Evet kişisel kullanım için normal şartlarda Windows lisans için para ödemek gerekli. Lisanssız kullanım  korsan kullanımdır ve suçtur.  Fakat Linux dağıtımları ücretsiz olarak kullanılabilmektedir. Eskiden laptop cihazları işletim sistemi ile birlikte satılır ama şimdi freedos  vs yükleniyor. Siz hep 50 liralık işletim sistemi alıyorsanız sıkıntı yok. Bam bam…

Freedom Bitch!

Evet teoride bir özgürlükten bahsetmek mümkün. Linux Genel Kamu Lisansına sahiptir. Ben evde kendi kernel’ımı derliyorum diyen kaç kişi var orası da tartışılır. Özgürlükten kasıt acaba verilerin paylaşımı ile ilgili mi? Yoksa Linux herhangi bir kuruma ait olmamasından ötürü oluşan özgürlük mü kastedilir? Microsoft‘un malı olan Windows günün birinde kapattık ulan der mi?  Microsoft batar mı? kaygılar ile yaşamamak mı “özgürlük”? Burası aslında tartışmaya açık bir konu. Özgür olma kavramının tartışmaya açık olması gibi. Eğer bu tarz ticari kaygılarsa mesela olay.

“Sen Linux dersin, cenazene Windows gelir.”

Linux üzerinde bulduğu “bug” ı kendi başına fixleyenler varsa zaten onlara saygım sonsuz. Windows sadece apartmanların camlı kısımlarıdır onlar için.

File System is Matter

Linux ile Windows işletim sistemleri arasındaki mimari farklardan birisi farklı dosya sistemleri ile çalışıyor olmaları. Linux tarafında kullabilecek dosya sistemleri Ext2, Ext3, Ext4 gibi Windows tarafında olmayan modelleri de içeriyor. Windows’a göre daha fazla tip dosya sistemine izin veriyor Linux.

GUI

Erken dönem Linux dağıtımlarında GUI desteği çok iyi değildi, belki de ben alışkın olmadığım için böyle düşünüyordum. O zamanlarda moda olmayan Multiple-desktop gibi özellikler 2000’li yıllarda dahi vardı. Bu konu Linux için kaygı olmamalı, zaten fazla uğraşmak istemiyorum diyorsanız Windows ile takılabilirsiniz. Next-next diyerek program kurmayı sevenlerin Linux‘da çok iyi anıları olmaz diye düşünüyorum.


Bunların dışında, uygulama çeşitliliği bakımından Windows yoğun kullanımından ötürü hâlâ oyun ve grafik işlemcileri tarzı programlarda Linux desteği yeterli değil. Windows daha çok son kullanıcıya hitap etse de sunucu işletim sistemleri de yaygın olarak kullanılıyor.

Masaüstü işletim sistemleri içerisinde Linux dağıtımların yüzdesi %2 civarındaki MacOS işletim sistemleri dahi %3 seviyelerinde.

Masaüstü işletim sistemleri pazar payları

Burada öne çıkan nedenin “oyun” desteği olduğunu düşünüyorum. Zira desktop oyunlarının tahtı, her ne kadar mobil oyunların yaygınlaşması ile sallansa da “Gamer” denilen kişiler hâlâ oyun konsolları veya mobil oyuncuları değil, Klavyeye 10 parmağını simetrik olarak yayan “weirdo”lar olduğu unutulmamalı. Linux tarafında yüzlerce oyun desteği var fakat kimse satrancı, Solitaire‘i oyundan saymıyor.

Biz bilgisayar kullanıcıları olarak, teknolojilere bağımlılık seviyesinde  yaklaşmamalıyız. Herkesin kendi uzmanlığına göre kurmuş olduğu bir “stack” var. Bu çeşitlilik sayesinde teknoloji ilerliyor. Eğer rekabet olmasa idi belki de hâlâ Windows 95 sürümü ayarında işletim sistemleri kullanıyor olurduk. Bu bakışta benim şahsi görüşüm bu tarz karşılaştırmaları o mu iyi bu mu iyi? Kim kimi gömer tarzından çok, ben bu teknolojiden nasıl faydalanabilirim yahut benim ihtiyacımı karşılıyor mu? şeklinde nedensellik ilkesini gözeterek irdelemeliyiz.

İnternet üzerinde Linux konusu hakkında araştırma yaparken karşılaştığım birçok yazıda amansız tartışmalar yaşanmış. Ancak günümüz ile geçmiş kıyaslanması bakımından Microsoft tarafından bakılığında Steve BallmerLinux bir kanserdir” diyorken, şimdilerde aynı roldeki amcamız Satya Nadella ise “Microsoft kalp Linux” diyor. Geçtiğimiz 15 sene içerisinde Linux‘un kendisini ispatladığı ve Microsoft’un da open source kavramına bakışının değiştiğinden söz etmek mümkün.

Linux için söylenecek çok şey var, ancak bu yazı dizisinde uzun yazılara yer yok. O yüzden Linux dünyasına söyleyeceklerimi burada bitiriyorum.

Başka yazılarda Linux hakkında anektodlar vermeye devam edebilirim umarım.

TL;DR

Bu yazıda Linux işletim sistemi hakkında bir takım temel seviye bilgiler yer almaktadır. Teknik bir yazı olmaktan ziyade kişisel izlenimlerin paylaşılması olarak değerlendirilebilir. Günün sonunda bu yazı şahsi algılanmamalıdır. Katılmadığınız noktalar veya eleştirmek istediğiniz noktalar var ise diğer tüm yazılarda olduğu gibi bu yazıda görüşlere açık. Sadece Circular dependency yaratmamak kaydıyla.

Faydalı olması dileğimle.

keep_calm

2 Replies to “Data Vinci 15 : Linux”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *